بایدها و نبایدهای اکسیژن درمانی در نبرد با کرونا

بایدها و نبایدهای اکسیژن درمانی در نبرد با کرونا

تنگی نفس، سرفه، افزایش ضربان قلب، درد عضلانی و سردرد در یک بیمار مبتلا به کرونا نشان از آن دارد که ویروس کووید-19 ریه ها را درگیر کرده است. درگیری ریوی در بیماران مبتلا به کرونا سبب کاهش سطح اکسیژن خون می شود. البته معمولاً حدود 20 درصد بیماران دچار درگیری ریوی شدید (بیش از 50 درصد) می شوند که معمولاً نیاز به بستری و مراقبت در بیمارستان دارند. برخی مبتلایان با درگیری ریوی حدود 30 تا 40 درصد، دوران نقاهت خود را در خانه طی می کنند اما ممکن است به دستگاه اکسیژن خانگی نیاز داشته باشند. به همین دلیل توصیه می شود بیماران پس از تشخیص ابتلا، اقدام به اندازه گیری سطح اکسیژن خون کنند و اگر درصد اشباع اکسیژن خونشان زیر 90 درصد باشد برای بستری به مرکز درمانی انتقال داده شوند. بایدها و نبایدهای اکسیژن درمانی در مبتلایان به کرونا در خانه را در گفتگو با دکتر مجید روانبخش، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز و رئیس انجمن فیزیوتراپی خوزستان مرور می کنیم.

چرا و در چه شرایطی بیمار مبتلا به کرونا که لزوماً نیاز به بستری شدن در بیمارستان ندارد، به دستگاه اکسیژن نیاز پیدا می کند؟

بدن ما اساساً با سوخت و ساز سلولی زنده است و این سوخت و ساز سلولی بستگی زیادی به اکسیژنی دارد که در خون ما وجود دارد. یعنی ما ازطریق فرآیند تنفسی، اکسیژن مورد نیاز سلول ها را تأمین می کنیم. ریه ها در بیماری کووید-19 درگیر و دچار التهاب می شوند. بیمار مبتلا به کرونا ابتدا در فاز ویروسی، علائم تنفسی کمتری دارد و وقتی وارد فاز التهابی می شود، درگیری ریه ها اتفاق می افتد. اگر ویروس به ریه ها زده باشد دیگر قابلیت انتقال اکسیژن به خون را ندارند و اشباع اکسیژن داخل خون کم می شود و هرقدر پایین تر بیاید حال بیمار بدتر خواهد شد.

میزان اشباع اکسیژن در خون شریانی مابین 96 تا 99 درصد است که با چند تنفس عمیق می توانیم آن را به 100 هم برسانیم. ولی در بیماران مبتلا به کرونا تا وقتی که اشباع اکسیژن زیر 90 درصد نیاید به انجام اقدامات اورژانسی نیازی نیست. ولی پایین تر از 90 تا 92 درصد به اکسیژن درمانی نیاز است تا سیستم های متابولیک بدن آسیب نبینند.

هرچه میزان اکسیژن خون از این عدد پایین تر بیاید، نیاز به حمایت اکسیژنی بیشتر می شود که گاهی با یک ماسک، کیسه و گاهی به صورت مستقیم (ونتیلاتور) است که البته به شرایط بیمار بستگی دارد. به هر حال باید همیشه مراقب باشیم حمایت اکسیژنی در بیماران کووید-19 بیش از حد یا کمتر از میزان مورد نیاز نباشد و متناسب با نیاز بیمار ارائه شود.

کاهش اکسیژن خون چه نشانه هایی دارد؟

یکی از علائم آن افزایش ضربان قلب و بعد سردرد، تنگی نفس، خستگی، بی حالی و کاهش عملکرد دیگر سیستم های بدن است. البته این علائم با توجه به میزان کاهش اکسیژن در هر فرد متفاوت است.

عدد نشانگر اکسیژن طبیعی خون چقدر است و کمتر از چه میزانی نشانه کمبود اکسیژن است؟

میزان طبیعی اکسیژن خون، بین 96 تا 99 درصد در منابع مختلف متفاوت است. ولی اگر میزان اکسیژن از 90 تا 92 درصد پایین تر بیاید نیاز به مداخلات تنفسی بیمارستانی خواهد بود. همه بیماران مبتلا به کرونا می توانند دستگاه سنجش اکسیژن خون را بخرند و روزانه میزان اکسیژن خون خود را بررسی کنند.

بسیاری از بیماران تا مدتی پس از این که دوران ناقل بودنشان نیز تمام می شود همچنان تنگی نفس و سرفه دارند. آیا نیاز به اکسیژن درمانی با گذشت دو هفته از دوران نقاهت کرونا ممکن است تداوم یابد؟

این که بیمار در کدام مرحله از دوران نقاهت است مهم نیست. مهم آن است که سطح اشباع اکسیژن شریانی را در حدود 95 درصد و بالاتر نگه داریم. گاهی بیماران پس از ترخیص از بیمارستان دچار فیبروز ریوی و کاهش میزان اکسیژن خون می شوند که در منزل هم برایشان از دستگاه های اکسیژن ساز استفاده می کنیم. البته تجویز اکسیژن تیغ دولبه است. اکسیژن درمانی بیش از حد باعث تنبلی ریه ها و تنبلی بافت ریه ها می شود و در درازمدت به کاهش فرآیند تنفسی منجر می شود.

پس پس از ترخیص هم اگر میزان اکسیژن خون پایین تر از حد طبیعی باشد، بیمار باید تحت نظر متخصص فیزیوتراپ تنفسی یا متخصص بیهوشی تحت اکسیژن درمانی قرار بگیرد. ازطرفی هم برخی بیماران کرونایی هستند که به محض فعالیت جسمانی و سر کار رفتن دچار کاهش سطح اکسیژن می شوند که باید دستگاه اکسیژن ساز کوچک با خود داشته باشند تا در صورت نیاز از آن استفاده کنند.

با توجه به این که برخی افراد به صورت استرسی یا ناشی از برخی بیماری های دیگر نیز نشانه هایی از تنگی نفس را بروز می دهند، آیا کمبود اکسیژن و احساس تنگی نفس لزوماً نشانه ابتلا به کروناست؟

عوامل روانی و ترس در برخی افراد منجر به بروز تنگی نفس و درد قفسه سینه و سرفه می شود. ولی کمبود اکسیژن در بدن با بی حالی، درد عضلات و تنگی نفس همراه است. به هر حال بیماری کرونا یک بیماری مرموز با طیف وسیعی از عوارض است و علائم در افراد مختلف می تواند متفاوت باشد. اگر تنگی نفس و سرفه در فردی اتفاق بیفتد بهتر است تحت بررسی از حیث کرونا قرار بگیرد. اگر شخصی سرفه، تنگی نفس یا درد عضلانی داشته باشد بهتر است از یک دستگاه اکسیژن خانگی استفاده کند تا سطح اکسیژن خون خود را اندازه گیری کند.

چه تمریناتی به افزایش اکسیژن گیری ریه ها – چه در بیماران مبتلا به کرونا و چه افراد سالم – کمک می کند؟

همه افراد اگر نیاز به افزایش اکسیژن رسانی به خون شریانی شان وجود داشت فقط لازم است تنفس عمیق، آرام و با ماند زمانی بالا داشته باشند. یعنی فرآیند دم طولانی و عمیق و بازدم به آرامی و طولانی انجام شود. به این ترتیب میزان اکسیژن خون افزایش می یابد. تغییراتی که در سیستم ریوی با این تمرین ها اتفاق می افتد در طول زمان، پیشرونده خواهد بود.

کپسول های خانگی مناسب برای بیماران مبتلا به کرونا

از دکتر روانبخش درباره استفاده از نوع مناسب کپسول های اکسیژن برای بیمارانی که در دوران نقاهت کرونا در خانه قرنطینه می شوند، پرسیدم. وی در پاسخ می گوید: «معمولاً کپسول را به بیماران کرونا توصیه نمی کنیم و استفاده از سیستم های اکسیژن ساز خانگی که هوای بیرون را به داخل خودشان می مکد و خروجی شان تولید گازی با درصد مشخصی اکسیژن است، پیشنهاد می دهیم. کسانی که از کپسول اکسیژن استفاده می کنند باید اصول ایمنی را راجع به کپسول شان بدانند. به هیچ عنوان نباید قسمت بالایی کپسول و پیچ های وصل به کپسول اکسیژن چرب باشد؛ زیرا اکسیژن خالص بسیار گاز خطرناکی است و می تواند باعث انفجار شود. هرچه کپسول کوچکتر باشد باید سریعتر پر شود. ولی ما استفاده از آنها را بیشتر ترجیح می دهیم. هرچه دستگاه های اکسیژن ساز پیشرفته تر باشند بهتر است. توجه داشته باشید اکسیژن خالص برای ریه های ما خطرناک است و نباید خودسرانه و بدون نظارت متخصص مورد استفاده قرار بگیرد.»

پونه شیرازی

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

0
    0
    سبد خرید شما
    سبد خرید شما خالی استبازگشت به فروشگاه